Stop met het kleiner laten lijken van Afrika

bron: https://news.un.org/en/story/2026/09/1168284

De Algemene Vergadering van de VN heeft met een overweldigende meerderheid gestemd om overheden, scholen en technologiebedrijven wereldwijd aan te moedigen te stoppen met het gebruik van kaarten die Afrika veel kleiner laten lijken dan het in werkelijkheid is.

Met 164 stemmen voor en 1 stem tegen keurden de lidstaten op vrijdag 4 september een resolutie goed die kaartprojecties promoot die de ware grootte van continenten nauwkeuriger weergeven. Dit is het hoogtepunt van een door Afrika geleide campagne tegen de Mercatorprojectie uit de 16e eeuw, die nog steeds de meest gebruikte kaart ter wereld is. De Verenigde Staten brachten als enige een tegenstem uit en verwierpen het initiatief als onderdeel van een “radicaal ideologisch project”. Zes landen – Estland, Georgië, Litouwen, Moldavië, Servië en Oekraïne – onthielden zich van stemming.

De resolutie verbiedt de Mercatorprojectie niet en schrijft geen vervanging voor. In plaats daarvan moedigt het overheden, scholen, internationale organisaties en technologiebedrijven aan om de Equal Earth-projectie en andere zogenaamde oppervlaktegelijke kaarten te gebruiken wanneer relatieve grootte ertoe doet, en om de beperkingen van elke platte kaart bij de weergave van een bolvormige planeet te onderwijzen.

Achter dit ogenschijnlijk technische debat schuilt een grotere discussie over geschiedenis en macht: of een kaart die in de 16e eeuw voor Europese zeelieden werd ontworpen, generaties lang niet alleen de geografie, maar ook de perceptie van een heel, uitgestrekt en complex continent heeft vervormd. “Kaarten vormen ons begrip van de wereld”, zei Robert Dussey, de minister van Buitenlandse Zaken van Togo, vóór de stemming. “Ze sturen het onderwijs, voeden de verbeelding en beïnvloeden collectieve percepties.”

Verkleind
Gerardus Mercator, een Vlaamse cartograaf, bedacht zijn projectie in 1569 om een ​​praktisch probleem van de zeevaart op te lossen. Omdat rechte lijnen op zijn kaart overeenkomen met constante kompasrichtingen, konden zeelieden deze gebruiken om hun koers uit te zetten.
Maar het behoud van richting ging ten koste van de oppervlakte. Landmassa’s lijken steeds groter naarmate ze verder van de evenaar verwijderd zijn. Groenland kan bijvoorbeeld qua grootte ongeveer gelijk lijken aan Afrika, hoewel Afrika zo’n 14 keer groter is. Noord-Europa en Noord-Amerika worden op vergelijkbare wijze vergroot weergegeven ten opzichte van de evenaar.
Ondanks het oorspronkelijke doel voor navigatie, wordt de Mercatorprojectie nog steeds veel gebruikt in educatieve, media-, digitale en officiële materialen. De resolutie stelt dat deze vertekeningen hebben bijgedragen aan de “symbolische minimalisering” van Afrika en een onevenwichtig wereldbeeld in stand hebben gehouden.

‘Een eerlijke kaart‘
Togo’s minister van Buitenlandse Zaken Robert Dussey leidde de onderhandelingen namens de Afrikaanse groep, voortbouwend op een campagne die werd gesteund door de Afrikaanse Unie. De resolutie beschrijft het corrigeren van dergelijke vertekeningen als een daad van “cognitieve rechtvaardigheid en herdenkingsherstel” en wijst op Equal Earth, ontwikkeld in 2018, als een projectie die de relatieve grootte nauwkeuriger weergeeft. De heer Dussey benadrukte dat het niet de bedoeling was om Mercator te veroordelen, waarvan hij het nut voor navigatie erkende, of om één enkele projectie op te leggen. “Een eerlijke kaart verandert de geografie van de wereld niet, maar wel hoe we de wereld zien,” zei hij.

Washington protesteert
De Verenigde Staten zagen een veel politiekere kant aan de poging. “Deze resolutie bespot het werk en het doel van deze instelling,” zei de Amerikaanse vertegenwoordiger, die betoogde dat wat werd gepresenteerd als een onschuldige poging om de cartografische verhoudingen te actualiseren, onderdeel was van “het veel grotere en radicalere ideologische project waartoe het behoort.” De vertegenwoordiger wees met name op de verwijzingen in de resolutie naar herstelbetalingen en “cognitieve rechtvaardigheid”, en noemde dergelijke initiatieven “zeepokken op ons werk hier en de reden waarom deze instelling haar geloofwaardigheid verliest.”
Frankrijk bewoog zich in de tegenovergestelde richting. Uren voor de stemming kondigde minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot aan dat Parijs van plan was de Mercatorprojectie voor wereldkaarten te laten vallen, waarmee zijn regering zich aansloot bij de bredere inspanning die door de Afrikaanse Unie werd bepleit. De overstap betekent dat Frankrijk zelf, net als de Verenigde Staten en Rusland, kleiner zal lijken ten opzichte van equatoriale landen. Het illustreert de ongebruikelijke dynamiek van dit decennia-lange debat. Kaarten met gelijke oppervlakte maken Afrika niet groter; ze corrigeren de overdrijving die de Mercatorprojectie geeft aan landmassa’s dichter bij de polen.

Binnenkort een opstand
Oekraïne zei dat het de inspanningen steunde om historische vertekeningen in Afrika en andere delen van het mondiale Zuiden te corrigeren, maar maakte bezwaar tegen de manier waarop sommige kaarten met de gelijke-aardeprojectie Oekraïens grondgebied afbeelden dat door Rusland bezet is. De Oekraïense vertegenwoordiger waarschuwde dat het goedkeuren van de projectie zonder adequate waarborgen een “doos van Pandora” zou kunnen openen, waardoor kaarten onduidelijkheid zouden kunnen creëren over betwiste gebieden. De Europese Unie steunde de resolutie, maar kaartte hetzelfde probleem aan.

De Algemene Vergadering van de VN heeft met een overweldigende meerderheid gestemd om overheden, scholen en technologiebedrijven wereldwijd aan te moedigen te stoppen met het gebruik van kaarten die Afrika veel kleiner laten lijken dan het in werkelijkheid is.